Na rok 2018 przewidziano wiele dzia?a? i wydarze?, które b?d? okazj? do ?wi?towania 100-lecia odzyskania przez Polsk? niepodleg?o?ci. Od kilku miesi?cy istnieje ju? Komitet Narodowych Obchodów Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodleg?o?ci Rzeczypospolitej Polskiej. Jednym z pierwszych wydarze? rocznicowych sta?a si? wystawa "WSPÓ?CZESNY EKSLIBRIS POLSKI 1918-2018" ze zbiorów Mieczys?awa Bielenia. Otwarto j? 31 stycznia 2018 r. w Warszawskiej Galerii Ekslibrisu, istniej?cej na warszawskiej Ochocie przy Bibliotece Publicznej. Jak napisano w zaproszeniu: „Obok spraw fundamentalnych dla istnienia pa?stwa i narodu mo?na i chyba trzeba dostrzec mikroproblemy, wprawdzie maj?ce niszowy charakter, ale przecie? i one sk?adaj? si? na mozaik? polskich spraw z minionego wieku.”

Ekslibris autorstwa Józefa Holewi?skiego

Na wystawie prezentowane s? ekslibrisy zebrane w jednej prywatnej kolekcji – w sumie oko?o 500 obiektów. Stanowi? one niewielk? cz??? zbioru – Mieczys?aw Biele? zapytany o jego wielko??, stwierdzi?, ?e ma „kilkana?cie tysi?cy, polskich, i troch? zagranicznych – najwi?cej czeskich”. Prezentowane w ponad 20 gablotach, zosta?y wybrane tak, aby pokaza? dzie?a mo?liwie wielu polskich autorów (stu kilkudziesi?ciu), powsta?e na przestrzeni ostatnich 100 lat, wykonane ró?nymi technikami, takimi jak akwaforta, drzeworyt, miedzioryt, linoryt, a tak?e komputerowymi. Dodatkowo autorzy wystawy - w?a?ciciel kolekcji i pracownik Galerii Micha? Witak - dbali o to, aby uwzgl?dni? obiekty nie prezentowane wcze?niej publicznie. I przygotowali publikacj?, w wersji polsko- i angielskoj?zycznej „Wspó?czesny ekslibris polski 1918-2018, ze zbiorów Mieczys?awa Bielenia / Contemporary polish bookplate 1918-2018, From the Collection of Mieczys?aw Biele?”. Na jej ok?adce umieszczono ekslibris przygotowany z okazji 100-lecia Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy.

Mieczys?aw Biele? z publikacj?

Publikacja jest nie tyle katalogiem wystawy, ile syntetyczn? histori? ekslibrisu wzbogacon? o nazwiska autorów prezentowanych na wystawie dzie? oraz 34 reprodukcje. Wspomniano w niej, ?e w 2016 roku obchodzona by?a 500. rocznica pierwszego polskiego ekslibrisu, wykonanego dla abpa Macieja Drzewickiego w oficynie Hieronima Wietora w Wiedniu. Omówiono rozwój tej dziedziny twórczo?ci, najwi?ksze kolekcje, straty poniesione w czasie II woijny ?wiatowej, wymieniono te? wielu znacz?cych twórców. Osobna cz??? po?wi?cona jest dotychczasowym wystawom – niektóre z nich organizowane s? cyklicznie. Za najwa?niejsze uzna? nale?y organizowane od 1963 roku przez Muzeum Zamkowe w Malborku Mi?dzynarodowe Biennale Ekslibrisu Wspó?czesnego. Wedle podanych informacji, Muzeum to prowadzi równie? najpe?niejszy rejestr polskich ekslibrisów. Dzieje si? to w s?siedztwie Archiwum Pa?stwowego w Malborku, które ma swoj? siedzib? na zamku i przejmuje materia?y archiwalne Muzeum.
I cho? „ekslibris” nie jest typowym archiwalium, nie jest zdefiniowany w zarz?dzeniu Naczelnego Dyrektora Archiwów Pa?stwowych w sprawie zasad porz?dkowania i inwentaryzacji materia?ów ulotnych w archiwach pa?stwowych, mo?na go traktowa? jako przynale??cy do „pogranicza archiwistyki”, którego dotyczy?y ubieg?oroczne Toru?skie Konfrontacje Archiwalne. W zasobach niektórych archiwów mo?na znale?? ekslibrisy lub materia?y z nimi zwi?zane, np.:
- odr?bny „Zbiór ekslibrisów”, z lat 1937-1982, przechowywany w Archiwum Pa?stwowym w Warszawie,
- w Oddziale w M?awie Archiwum Pa?stwowego w Warszawie „Zbiór Zbigniewa Wawrzy?skiego z M?awy” (autora ok. 50 ekslibirsów – niektórych prezentowanych na Biennale w Malborku),
- w Archiwum Pa?stwowym w Przemy?lu „Materia?y Mariana S?owika” (kolekcjonera ró?nych form dokumentacji) i „Teki in?yniera Bogus?awa G?barowicza (1929-2003; architekt z Przemy?la)”,
- w Archiwum G?ównym Akt Dawnych „Papiery Stefana Rygla” (bibliofila i bibliotekarza, kolekcjonuj?cego tak?e ekslibrisy),
- w Archiwum Pa?stwowym w ?odzi w ramach zespo?u „Biuro Wystaw Artystycznych w ?odzi” (zawiera on np. ekslibrisy Henryka P?óciennika, którego dzie?a prezentowane s? tak?e na obecnej wystawie),
- w Archiwum Pa?stwowym w Zielonej Górze, m.in. materia?y z Konkursu na ekslibris Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. C. Norwida w Zielonej Górze i na ekslibris z okazji 30-lecia Biblioteki 1976-1977.

Anna Laszuk
NDAP