60-lecie Archiwum Pa?stwowego w Opolu zaowocowa?o w 2013 r. 2-tomow? publikacj? pt. „Otwarty skarbiec pami?ci”. Pierwszy tom mia? tytu? „Niezmienno?? idei i przemiany w cyklach czasu”, drugi – „Bogactwo zasobu i przygoda poznania”. Zapocz?tkowa?y one seri? wydawnicz? OPERA EXTRAORDINARIA, w której w ci?gu kilku lat ukaza?o si? 11 publikacji. Kilku ksi??kom towarzyszy?y ich wersje elektroniczne na CD-ROM, za? w 2018 roku wydana zosta?a publikacja z pewno?ci? niezwyczajna – „Informator o zasobie do 1945 roku” (red. S. Marchel, A. Starczewska-Wojnar, B. Sypko, Opole). Z tej okazji serii nadano podtytu? Opera Extraordinaria Interretialis. Klasyczny j?zyk ?aci?ski nawi?zuje w nim do bytu internetowego. Jest to o tyle istotne, ?e tre?? informatora dost?pna jest w postaci aplikacji zamieszczonej on-line na stronie Archiwum Pa?stwowego w Opolu.
Przewodnicz?cy Zespo?u Redakcyjnego serii prof. Miros?aw Lenart, dyrektor AP w Opolu, wyja?nia we wst?pie symbolik? elementów graficznych – awersu i rewersu monety antycznej, przedstawiaj?cej Ariadn? i zwoje nici prowadz?cej do k??bka. Podobnie archiwum – za pomoc? tego informatora chce prowadzi? u?ytkownika do poszukiwanych dokumentów.

Internetowa aplikacja ma cztery zak?adki / rozdzia?y. Pierwszy jest Wst?p z dwoma krótkimi tekstami M. Lenarta i redaktorów tomu: S?awomira Marchela, Aleksandry Starczewskiej-Wojnar i Barbary Sypko. Kolejny to Redakcja czyli strona redakcyjna wskazuj?ca m.in. osoby, które pracowa?y przy przygotowaniu tre?ci. Trzeci rozdzia? to Zasób archiwum. Sk?adaj? si? na? zwi?z?e, jednostronicowe cz??ci zawieraj?ce ró?ne informacje, podpisane nazwiskami autorów i okraszone ich fotografiami. Pierwsza cz??? „Organizacja Archiwum Pa?stwowego w Opolu i gromadzenie zasobu powsta?ego do 1945 roku” zawiera te? sporo informacji na temat tworzenia i przechowywania archiwaliów przed powstaniem AP w Opolu. „Dzieje zasobu Archiwum Pa?stwowego w Opolu” przedstawiaj? zagadnienia bardzo syntetycznie, w przypisie zamieszczono natomiast odes?anie do przedmiotowej publikacji wraz z hiperlinkiem do jej wersji dost?pnej w Internecie. W cz??ci „Zasób Archiwum Pa?stwowego w Opolu” znajduj? si? ogólne informacje bez mo?liwo?ci przej?cia do szczegó?owych opisów zespo?ów i zbiorów archiwalnych. Hiperlinki znajduj? si? natomiast w cz??ci czwartej „Zasady korzystania z zasobu Archiwum Pa?stwowego w Opolu”. Prowadz? one do szczegó?owych regulacji oraz wskazówek zamieszczonych na stronie internetowej archiwum. Na dole zamieszczono te? dane osób udzielaj?cych informacji o zasobie oraz ich fotografie. „Uk?ad informatora o zasobie Archiwum Pa?stwowego w Opolu” przywo?uje pismo Naczelnego Dyrektora Archiwów Pa?stwowych z dnia 6 czerwca 2000 roku w sprawie zalece? opracowania informatora o zasobie archiwum pa?stwowego oraz zawiera link do portalu szukajwarchiwach.pl, jednak nie do informacji o AP w Opolu, lecz do strony startowej. Ostatnia cz???, „Bibliografia”, zawiera opisy 3 normatywów – z hiperlinkami do ich tre?ci dost?pnych na ró?nych stronach internetowych – oraz 6 publikacji, w tym dwóch z serii OPERA EXTRAORDINARIA, do których tre?ci równie? prowadz? hiperlinki.
Najbogatszy w informacje czwarty rozdzia?, Schemat informatora, ma budow? bardziej z?o?on?. Struktura ta oparta zosta?a na klasyfikacji ustrojowo-rzeczowej aktotwórców, wprowadzonej przepisami o ewidencjonowaniu, nie jest z ni? jednak to?sama. W schemacie widniej? tytu?y 18 podrozdzia?ów – odpowiadaj?ce has?om pierwszego poziomu klasyfikacji. Do po?owy z nich dodano symbole dzia?ów – hase? drugiego poziomu klasyfikacji. Wszystkim za? has?om przypisano ci?gi numerów – w sumie 1005 (wed?ug sprawozdania za 2018 rok w archiwum przechowywanych by?o 3550 zespo?ów). Najliczniejsze kategorie stanowi?: urz?dy stanu cywilnego i akta metrykalne (numery 310-808), instytucje ochrony prawa i wymiaru sprawiedliwo?ci (numery136-299) i administracja ogólna (numery 1-93). Numery 1006-1096 podano przy cz??ci 19. – Zespo?y obce. Numery te nie s? to?same z numerami zespo?ów, wi?c wskazane zakresy liczbowe mog? si? zmienia?, ale raczej w stopniu nieznacznym, w zwi?zku z tym, ?e informator dotyczy zasobu sprzed 1945 roku.
Ni? Ariadny prowadzi u?ytkownika na kolejny poziom informatora. W ramach hase? pierwszego poziomu klasyfikacji wyszczególniono dzia?y, a w ich obr?bie czasem tak?e ni?sze poziomy. Na przyk?ad, w?adze powiatowe i okr?gowe administracji ogólnej podzielono na: starostwa powiatowe, wydzia?y powiatowe, urz?dy obwodowe i urz?dy domenalne, za? w ramach akt gmin i gromad wyró?niono jeden poddzia? - – kroniki wsi; akta metrykalne podzielono na: katolickie, ewangelickie i ?ydowskie, za? urz?dy stanu cywilnego na 12 powiatów.
Ostatnim poziomem informatora s? strony z opisami zespo?ów z konkretnych dzia?ów/poddzia?ów. Ka?dy opis oznaczony zosta? symbolem liczbowym miejsca w strukturze oraz numerem kolejnym (np. 1.3 – Akta miast i administracja miejska, nr 55 – Akta miasta Opola). Opisy sk?adaj? si? z siedmiu elementów: nazwa i numer zespo?u; daty skrajne; rozmiar w j.a. i m.b.; zawarto??; j?zyk materia?ów; informacje o zmikrofilmowaniu i zdigitalizowaniu; pomoce archiwalne. Ko?cz? je inicja?y autorów opisu – wymienionych na stronie Redakcja. Opisy s? bardzo syntetyczne, ale od nazwy ka?dego zespo?u hiperlink prowadzi do jego opisu umieszczonego na portalu szukajwarchiwach.pl. Na portalu tym mo?na znale?? nie tylko dok?adniejsze i bardziej aktualne opisy zespo?ów, lecz tak?e opisy jednostek archiwalnych oraz kopie cyfrowe zdigitalizowanych archiwaliów. W informatorze równie? zamieszczono skany, do których prowadz? hiperlinki oznaczone ikonkami przy opisach zespo?ów. S? one nieliczne i maj? charakter raczej ilustracyjny.
Kategoria „Zespo?y obce” ma struktur? analogiczn? – umieszczono w niej 13 z 18 g?ównych dzia?ów. Opisy zespo?ów te? zawieraj? siedem elementów, cho? nie zawsze prowadz? od nich hiperlinki do opisów na portalu szukajwarchiwach.pl. Dzieje si? tak w przypadku przekazania zespo?ów do w?a?ciwych archiwów – np. S?d Obwodowy w K?pnie, nr zesp. 3077 – w 2017 roku zosta? przekazany do Archiwum Pa?stwowego w Kaliszu, o czym jest mowa w pierwszym elemencie opisu.
Zakre?lona w tytule publikacji data – 1945 rok – jest cz??ciowo umowna. Nieliczne opisane zespo?y i zbiory zawieraj? dokumenty wytworzone tak?e nieco pó?niej, np. Zbiór korespondencji i dokumentów osobistych z XIX i XX wieku z lat 1898-1949. Pozosta?e dokumenty wytworzone po 1945 roku nie zosta?y uj?te w tym informatorze. Mo?na wyrazi? nadziej?, ?e Archiwum Pa?stwowe w Opolu przygotuje kolejny tom publikacji, przedstawiaj?cy materia?y archiwalne wytworzone po wojnie, a tak?e uwzgl?dniaj?cy do?wiadczenia w?asne i uwagi zg?aszane przez u?ytkowników.

Informator o zasobie do 1945 r.

Anna Laszuk
NDAP