W dniach 18-20 wrze?nia 2019 odby? si? w Lublinie jubileuszowy zjazd historyków. Jego has?o brzmia?o: WIELKA ZMIANA. HISTORIA WOBEC WYZWA?… Zmiana widoczna by?a ju? w sposobie organizacji obrad zjazdowych. G?ówny punkt ci??ko?ci postawiono nie na referaty, lecz na dyskusje. Wprowadzenie do paneli stanowi?y referaty wiod?ce, których pe?ne teksty zamieszono na stronie internetowej zjazdu. W trakcie spotka? nie by?y odczytywane w ca?o?ci, lecz po przedstawieniu g?ównych tez, g?os zabierali paneli?ci, a tak?e uczestnicy. Program g?ówny obejmowa? 5 paneli i 9 sekcji. Du?y by? tak?e program towarzysz?cy, na który sk?ada?o si? 5 paneli, a w ich ramach 8 sekcji. Imprezy towarzysz?ce, wystawy, sesja posterowa, gry uliczne, filmy, rekonstrukcja historyczna „Bogowie wojny” istotnie wzbogaca?y ofert? programow? skierowan? do szerokiego grona uczestników (ponad 900 osób zarejestrowanych) i osób, które w tym czasie przebywa?y w Lublinie. Nie sposób by?o uczestniczy? we wszystkim, przedstawiamy wi?c tylko niektóre wydarzenia.

Jaros?aw Gowin i Pawe? Pietrzyk

Uroczyste otwarcie Zjazdu mia?o miejsce w Centrum Spotkania Kultur. Przybyli na nie uczestnicy zjazdu z kraju i z zagranicy, a tak?e politycy. By?o to okazj? do krótkiego wspomnienia absolwentów historii, niektórych obecnych na sali, którzy weszli lub wchodz? w sk?ad w?adz pa?stwowych i samorz?dowych. Minister nauki i szkolnictwa wy?szego Jaros?aw Gowin w swoim wyst?pieniu poruszy? kwesti? zmian w organizacji nauki, wprowadzanych przez jego resort, która nie zawsze jest korzystna dla nauk humanistycznych. Wspominaj?c o li?cie czasopism punktowanych, ujawni? okoliczno?ci, w jakich umieszczony zosta? na niej tak?e „Archeion”. Z te dzia?anie naczelny dyrektor dr Pawe? Pietrzyk wr?czy? ministrowi na scenie odznak? „Zas?u?ony dla polskiej archiwistyki”. Wyk?ad inauguracyjny na temat „Pot?ga historii” wyg?osi? przewodnicz?cy Komitetu Organizacyjnego prof. Jan Pomorski (UMCS), wzbogacaj?c go prezentacj? multimedialn?.

Temat pierwszego panelu, „Dziedzictwo Unii Lubelskiej”, nawi?zywa? do 450. rocznicy tego wydarzenia, uroczy?cie obchodzonej w lipcu. Lublin, miejsce podpisania unii polsko-litewskiej, nadal ozdobiony jest wystawami i banerami przypominaj?cymi ten istotny fakt z naszej historii. Panel moderowany by? przez Huberta ?aszkiewicza (UW) i Normana Daviesa (Wielka Brytania). Wszyscy paneli?ci przybyli z zagranicy: J?rat? Kiaupien? (LITWA), Hienad? Sahanowicz (BIA?ORU?), Robert Frost (WIELKA BRYTANIA) i Daniel Beauvois (FRANCJA). I wszyscy po polsku przedstawiali ró?ne aspekty – przyczyny oraz bliskie i dalekosi??ne skutki – zawarcia w XVI wieku unii, której wynikiem by?o powstanie w centrum Europy du?ego i silnego pa?stwa. Przyznawali te?, ?e mimo up?ywu czasu istniej? jeszcze obszary badawcze do wype?nienia, np. badania komparatystyczne unii lubelskiej i innych unii politycznych, zawieranych w Europie. Prawie wszyscy paneli?ci dodawali uwagi, komentarze, porady o znaczeniu szerszym ni? temat panelu, jak np. prof. Beauvois, ?ycz?cy Polakom, aby szerzy?a si? „historia do my?lenia, nie tylko do dumy”.

Po dyskusji o unii lubelskiej przyby? na zjazd Prezydent RP Andrzej Duda. W czasie krótkiej wizyty wr?czy? odznaczenia zas?u?onym historykom z kraju oraz opiekunom zasobu archiwalnego w palcówkach polonijnych. Po tym skierowa? do zgromadzonych s?owa o znaczeniu historii i bada? historycznych w ?yciu narodu, edukacji i bie??cej polityce pa?stwa, jak równie? odniós? si? do wyzwa? stosuj?cych przed hisrorykami, zw?aszcza w promowaniu historii, zawartych w ha?le: „To be „-e”, or not to be”.

Po przerwie rozpocz?? si? panel organizowany przez Naczeln? Dyrekcj? Archiwów Pa?stwowych – partnera instytucjonalnego XX Zjazdu. Odbywa? si? pod g?ównym has?em „Archiwa w przestrzeni publicznej” i przebiega? zgodnie z nowatorskimi wytycznymi organizatorów. Nie przyby?a na obrady dr hab. Magdalena Gawin, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego, zgromadzone osoby powita? wi?c dr Pawe? Pietrzyk, naczelny dyrektor archiwów pa?stwowych. On te? prowadzi? pierwsz? sekcj? „Historia w archiwach i archiwa w historii. Udzia? archiwów pa?stwowych w rozwoju historiografii polskiej”. Wprowadzenie do dyskusji wyg?osili dr hab. Waldemar Chor??yczewski (UMK) i dr hab. Pawe? Gut (AP w SZCZECINIE), 

przedstawiaj?c zarys dziejów historiografii, a zw?aszcza rozwój historii krytycznej, opartej na badaniach materia?ów archiwalnych. Opowiedzieli si? za wzmocnieniem funkcji naukowych w archiwach i realizacj? przez nie podstawowych zada? opracowania zasobu. Paneli?ci, profesorowie Mariusz Wo?os, Krzysztof Skupie?ski i Miros?aw K?usek odpowiadali na pytania: jakich archiwów potrzebuj? historycy, czy archiwa powinny samodzielnie prowadzi? badania naukowe i czy wspó?czesne jest postmodernistyczne zagro?enie, ?e historycy obejd? si? bez archiwów. Opowiedzieli si? za aktywn? postaw? archiwistów, oczekuj?c, aby byli oni kompetentnymi partnerami badaczy, posiadaj?cymi solidny grunt historyczny, gotowymi wspó?pracowa? z u?ytkownikami na ró?nym poziomie, tak?e specjalistami z innych dziedzin, nie tylko historii. Apelowali o zniesienie limitów udost?pnianych w czytelniach jednostek, doceniaj?c mo?liwo?? samodzielnego kopiowania. Pozytywnie przyjmowali te? efekty digitalizacji, zauwa?aj?c, ?e niektórzy m?odzi internauci uwa?aj?, ?e je?li w Internecie nie ma jakich? skanów, to dokumentów te? nie ma.

W przerwie dokonano otwarcia wystaw – III edycji programu Pami?? Polski oraz dokumentów z zasobu Archiwum Pa?stwowego w Lublinie, dotycz?cych tematyki odzyskiwania niepodleg?o?ci przez Polsk?.

Drug? sekcj? „Przestrzenie w archiwach. Archiwa w przestrzeni. Rzecz o obecno?ci archiwów pa?stwowych w ?wiecie i spo?ecze?stwie” moderowa?a dr Agnieszka Rosa (UMK). Referat wprowadzaj?cy przedstawi?y Joanna Chojecka (NDAP) i dr hab. Marlena Jab?o?ska (UMK). Podkre?la?y, ?e obecna w teorii zasada publiczno?ci archiwów powinna by? realizowana w praktyce, archiwa powinny by? otwarte dla ka?dego, cho? mo?e nie dla wszystkich. Archiwi?ci powinni kreowa? rzeczywisto?? i stara? si? zapisa? w ?wiadomo?ci w widzialny sposób. Paneli?ci, dr Piotr Dymmel, Iwona Flis i dziennikarz Krzysztof Plewa odpowiadali na pytania, jak? rol? powinny pe?ni? archiwa w przestrzeni publicznej, do jakich odbiorów kierowa? maj? dzia?alno?? publiczn? i jakimi metodami j? realizowa?. P. Dymmel wskaza? przepisy ustawy archiwalnej jako podstaw? dzia?ania. Zarówno on, jak i I. Flis opowiadali si? za komplementarno?ci? dzia?a? mi?dzy nauk? i popularyzacj?, za sukcesywno?ci?, nie akcyjno?ci?, ?le oceniaj?c cz?ste zmiany priorytetów. K. Plewa podkre?la? du?e znaczenie aktywnej obecno?ci w mediach spo?eczno?ciowych. A. Rosa wskaza?a na troist? istot? archiwów (urz?d, nauka i kultura) i na to, ?e w ró?nym czasie jedne z nich przewa?aj?, a inne pozostaj? z ty?u.

W ogólnej dyskusji wzi?li udzia? dyrektorzy i pracownicy archiwów oraz wszyscy paneli?ci. Pojawi?y si? w niej i troska o szczup?e finanse, i porównania z IPN, i pochwa?a pasji archiwistów, z jak? mimo ogranicze? udaje si? wykonywa? wiele zró?nicowanych zada?. Zwracano uwag? na konieczno?? coraz szerszego oddzia?ywania i budowania widocznej marki archiwów pa?stwowych, na dbanie o stan archiwaliów, o ich w?a?ciwe przejmowanie i pozyskiwanie, aby zaspokoi? potrzeby u?ytkowników, które jednak trudno z góry przewidzie?. Podkre?lano te? wag? kszta?cenia archiwistów w ró?nych dziedzinach i rol? wspó?pracy z ró?nymi podmiotami, tak?e w formie pozyskiwanych grantów.

Zabrak?o czasu na podsumowanie panelu, dyskusje trwa?y tak?e po jego zako?czeniu i wydaje si?, ?e d?ugo jeszcze b?d? poszukiwane odpowiedzi na postawione pytania.

450. rocznica unii lubelskiej nie by?a jedyn? rocznic? wspominan? na zje?dzie w Lublinie. Kolejnym jubileuszem, który sk?oni? do podsumowa?, ocen, dyskusji, by?o 50-lecie X Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, który odby? si? w 1969 r., tak?e w Lublinie. Panel 3 zorganizowany zosta? pod has?em „Któr?dy do poznania przesz?o?ci? Polska historiografia mi?dzy X a XX Zjazdem PTH”. Referat wprowadzaj?cy do pierwszej cz??ci panelu, moderowanej sprawnie przez prof. Rafa?a Stobieckiego (U?), przygotowa? prof. Krzysztof Zamorski UJ), mówi?c o "Do?wiadczenia historiografii PRL z perspektywy prze?omu 1989r."

Analizuj?c je pod k?tem literalnym i symbolicznym, zaproponowa? periodyzacj? historiografii na okresy: do 1958 r. (zjazd w Krakowie), lata 1956(1958) – 1968/1969, 1968 – 1980 oraz do 1989 r. Krótko scharakteryzowa? te? cechy i g?ówne nurty historiografii w kolejnych okresach, podkre?laj?c zarówno wp?yw Polaków na trendy za granic?, jak i niedostrzeganie w Polsce istotnych kierunków rozwijanych za granic?. Za najistotniejsze wyzwania wewn?trzne uzna?: dziedzictwo II wojny ?wiatowej, w tym skutki zmiany granic Polski i historiografi? na uchod?stwie, a tak?e marksizm. Po tym paneli?ci prof. Tadeusz P. Rutkowski (UW) i dr hab. Tomasz Siewierski (IHN PAN) odnosili si? do kilku kwestii. T. Rutkowski uzna?, ?e w przedstawionym obrazie zabrak?o wp?ywu polityki na nauk? historyczn? oraz przedstawienia dorobku naukowego uczelni partyjnych i wojskowych. Zaproponowa? te? nieco inn? periodyzacj?: 1945 – 1948 – 1956(1958) – (1970?) – 1980 (?) – 1990. Jeszcze dalej poszed? T. Siewierski uznaj?c, ?e jedyny okres, jaki mo?na wyró?ni?, to lata stalinizmu 1948 – (1955) 1956. Nie uwa?a? te?, ?e historycy byli tak bardzo pod wp?ywem polityki, a wielu profesorów nie by?o cz?onkami partii. Obaj paneli?ci zgodzili si? na wskazane wyzwania wewn?trzne, T. Rutkowski nie by? jednak przekonany, ?e faktycznie stworzono now? wizj? historii Polski, uznaj?c j? jedynie za zewn?trznie narzucony schemat. K. Zamorski zwróci? uwag? na trudno?ci w dotarciu do ?róde? do badania Kresów Wschodnich oraz na wycinkowy charakter bada? Ziem Zachodnich. R. Stobiecki zauwa?y? na dominacj? Polski piastowskiej jako uzasadnienia polsko?ci Ziem Odzyskanych.

Zapytani o prze?omowo?? XX zjazdu historyków paneli?ci podali jako wa?ne czynniki: wi?ksz? frekwencj? uczestników, wysoki poziom referatów, zmian? generacyjn? – doj?cie do g?osu nowych historyków (A. Gierowski, A. M?czak, H. Samsonowicz) oraz rehabilitacj? II Rzeczypospolitej.
W szerszej dyskusji zabra? g?os prof. Jerzy Maternicki, który w 1969 r. wyg?asza? na zje?dzie referat. Wspomina?, ?e bardziej otwarte by?o ju? wtedy mówienie o historii najnowszej. W odniesieniu do tez K. Zamorskiego uzna?, ?e przy ocenie historiografii PRL zabrak?o odniesie? do II Rzeczypospolitej, za ma?o te? by?y podkre?lone liczne wydawnictwa ?ród?owe, które wówczas powsta?y. Wspomnieniami podzieli? si? te? ?eonid Zaszkilniak z Ukrainy, zauwa?aj?c, ?e wp?ywy marksistowskie w polskiej historiografii nie by?y bardzo silne, a on sam nieraz korzysta? z „zakazanej literatury”, któr? czyta? legalnie w Polsce, a nawet sprowadza? z polskich bibliotek do ZSRR. W podsumowaniu wskazano kwesti? przechodzenia historyków ze sfery historii publicznej do historii podziemnej (np. M. Turlejska, J. Holzer, K. Kersten) jako temat badawczy na przysz?o??, za? brak dost?pu do akt cenzury jako czynnik wstrzymuj?cy niektóre badania.

W tym samym czasie obradowa?a sekcja 4. Historia XIX wieku pod szerokim has?em „Wielka zmiana. Przej?cie od spo?ecze?stwa agrarnego do cywilizacji miejskiej. Miejsko?? modernizowana, miejsko?? modernizuj?ca. Polskie miasta w przemianach cywilizacyjnych XIX wieku”. Moderowa? j? prof. Damian Szymczak (UAM). Referat wiod?cy wyg?osi? Przemys?aw Matusik (UAM). Po przerwie kontynuowano sesj? pod has?em „Nowoczesny naród, nowoczesna religijno?? – przypadek Polski”. Moderatorem by? prof. Piotr Bednarz (UMCS), za? referat wiod?cy przedstawili Anna Bara?ska (KUL) i prof. Tomasz Kizwalter (UW). W dyskusji odnoszono si? do problemów modernizacji cywilizacyjnej (gazownie, kolej, wodoci?gi, kanalizacja, energia elektryczna) miast w XIX wieku, szczególnie o?rodków okre?lanych mianem du?ych na ziemiach polskich (Warszawa, Lwów, Wilno, Pozna?, Kraków). Wskazywano, i? wzorce czerpano z krajów zachodu, ?e w?adze miast na ziemiach polskich cz?sto sprowadza?y in?ynierów (technologie) sprawdzone w innych krajach (Lindley). Wskazano tak?e na problem, co nale?y rozumie? pod poj?ciem ziemie polskie w XIX wieku, które z o?rodków miejskich mo?na by?o uzna? za polskie na dawnych ziemiach Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W toku dyskusji uznano, i? tym wyznacznikiem jest dominacja w ?yciu spo?ecznym o?rodka miejskiego, wynikaj?ca nie tyle z dominacji demograficznej co kulturowej.

Tocz?ce si? 19 wrze?nia popo?udnia w sekcji 5: „Dwudziestolecie mi?dzywojenne i II wojna ?wiatowa”, obrady toczy?y si? pod has?em „Wokó? nowej syntezy dziejów Drugiej Rzeczypospolitej. Spo?ecze?stwo i gospodarka”. Otwieraj?c panelowi jego prowadz?cy prof. W?odzimierz M?drzycki, zada? pytanie, o kierunek, w którym powinny i?? prace nad nowym opracowaniem dziejów mi?dzywojnia, dla którego dorobek historyków jest ogromny, ale nieuporz?dkowany. W pierwszym wyst?pieniu prof. Cecylia Leszczy?ska odnosi?a si? do gospodarki tego okresu, któr? nale?y opisywa? na tle opisów gospodarek europejskich, dziel?c j? na trzy sektory: wytwórczy, przetwórcy i us?ugowy. Bardzo wa?ne miejsce w tym zakresie widzi ona dla szczegó?owych bada? regionalnych. Z kolei prof. M?drzycki zaj?? si? miejscem spo?ecze?stwa w nowej syntezie. Nawi?zuj?c do poprzedniego wyst?pienia zastanawia? si? m.in. nad tym, na ile gospodarka by?a w stanie zaspokoi? potrzeby tego spo?ecze?stwa. Prof. Katarzyna Sierakowska odnios?a si? do zagadnienia roli p?ci w ówczesnym spo?ecze?stwie. Podstaw? s? tu badania nad rodzin?, ale trudno bada? j? na przestrzeni zaledwie 20 lat. Bardzo wa?ne w tych badaniach jest pochylenie si? nad ?ród?ami osobistymi. Z kolei dr hab. Joanna Dufrat omówi?a miejsce kobiety w spo?ecze?stwie, stwierdzaj?c, i? dot?d ukaza?o si? zaledwie sze?? opracowa? dotycz?cych roli kobiet, lecz skupiaj? si? one przede wszystkim na elitach. Postulowa?a przebadanie innych warstw oraz uwzgl?dnienie regionalizmów. Ko?cz?cy wyst?pienia panelistów prof. Roman Wysocki przedstawi? problematyk? narodowo?ciow?. Zwróci? przy tym uwag? na publikacje powstaj?ce obecnie w pa?stwach, których terytoria wchodzi?y w sk?ad II Rzeczypospolitej. Podczas dyskusji zwracano natomiast uwag? na wiele innych zagadnie?, który w przygotowywanej syntezie winny znale?? nowe i szersze odzwierciedlenie. W?ród wielu g?osów znale?li si? m.in.: prof. Tadeusz Stegner zwróci? uwag? na kwestie wyznaniowe – brak syntezy Ko?cio?a Greckokatolickiego, ale i nie ma solidnego opracowania ?ydowskiego Zwi?zku Wyznaniowego, rola obrz?dów, miejsce duchownego, procesy laicyzacji oraz upolitycznienie. Prof. Jan Pisuli?ski postulowa? prowadzenie bada? na tle innych krajów, a w tym kontek?cie zwraca? uwag? na konieczno?? nawi?zania wspó?pracy z historykami pa?stw s?siednich. Prof. Mariusz Wo?os odniós? si? do kultury prawnej II RP, w kontek?cie podzia?u na by?e zabory, jak równie? do poziomu cywilizacyjnego mierzonego stanem zdrowia. Odnosz?c si? za? do postulowanych bada? regionalnych stwierdzi?, i? obecna zasady punktacji czasopism naukowych tego typu badania w wielu przypadkach powa?nie ograniczy. Prof. Juliusz Tym odniós? si? do roli wojska i zastanawia? si? nad kwest? periodyzacji, wprowadzenia w tym wzgl?dzie jakiego? innego podzia?u, ni? „kanoniczny”. Dyskusj? podsumowa? prof. M?drzycki, stwierdzaj?c, i? wreszcie nie mówimy o blaskach i cieniach II RP, ale o solidnych badaniach nie wplataj?cych w nie polityki. Wa?ne s? „markery procesu dziejowego oraz punkty odniesienia”.

Po po?udniu drugiego dnia wi?kszo?? archiwistów uda?a si? do Archiwum Pa?stwowego w Lublinie, które zorganizowa?o uroczysto?ci z okazji 100-lecia istnienia.

Medal z okazji 100 lecia Archiwum Pa?stwowego w Lublinie

Po uroczysto?ciach jubileuszowych odby?a si? rozmowa o archiwach pa?stwowych z naczelnym dyrektorem dr. Paw?em Pietrzykiem pod has?em „Kontynuacja i zmiana”. Sam Naczelny rozpocz?? od postulatu potrzeby wdra?ania projektów, budowanych niezale?nie od tego, kto aktualnie b?dzie rz?dzi?. Pyta?, jak w tym wszystkim ma odnale?? si? archiwista oraz jak powinna wygl?da? jego ?cie?ka zawodowa. Odnosz?c si? do tych pyta dr Kamila Follprecht (AP Kraków) stwierdzi?a, ?e wszyscy jeste?my archiwistami i historykami zarazem. Powinni?my post?powa? tak, jakby?my nasz? prac? wykonywali dla siebie w obu tych rolach. Prof. Janusz ?osowski (UMCS) stwierdzi?, ?e archiwa pa?stwowe dla swojego rozwoju oraz zachowania presti?u musz? mie? pracowników ze stopniami naukowymi, a w tym zakresie istnieje zbyt wiele barier. Naczelny dyrektor odpowiedzia?, i? nie sk?pi na to pieni?dzy, lecz powstaj?ce prace musz? dotyczy? archiwistyki. Dr Janusz Go?aszewski (AP Wroc?aw) mówi? o niestabilno?ci zada? nak?adanych na archiwa. Dr Jacek Krochmal odniós? si? m.in. do likwidacji komisji metodycznych. W wielu innych wyst?pieniach mówiono o sprawach bie??cych. Po dyskusji odby?a si? prelekcja Cezarego Harasymowicza, w wyst?pieniu zatytu?owanym „?ród?o archiwalne w warsztacie pracy pisarza”. W niezwykle barwny sposób przedstawi? on dzieje swojej rodziny w XIX i XX w., jak? odkrywal w archiwaliach rodzinnych i zbiorach publicznych. Efektem jego bada? w tej dziedzinie jest ksi??ka pt. „Saga, czyli fili?anka, której nie ma”. Na zako?czenie spotkania odby? si? wyst?p zespo?u ludowego „G?uskowianki”, w sk?ad którego wchodzi pracownica AP w Lublinie Agnieszka Nowak. Zaprezentowano polskie piosenki ludowe zebrani przyj?li z ogromnym aplauzem.

Sekcja 7 „Trzydzie?ci lat transformacji” zebra?a si? przez po?udniem 20 wrze?nia na panelu zatytu?owanym „II wojna o przesz?o??. Przesz?o?? i jej rola w procesie transformacji”. Referat wiod?cy wyg?osi? prof. Andrzej Friszke, a koreferat prof. Andrzej Paczkowski. Z pozycji socjologa odnios?a si? do ich tre?ci prof. Agnieszka Kolasa-Nowak. Dyskusja panelowa, w której wzi?? udzia? m.in. prof. Antoni Dudek, toczy?a si? m.in. wokó? zagadnie?: „Historia w polityce i polityka w historii”, przedstawiano te? antagonistyczne wizje dziejów ró?nych grup spo?ecznych, formacji i ugrupowa?.

Sekcja 9. obradowa?a pod has?em „Nauki pomocnicze historii – nowa perspektywa ?ród?oznawcza”, moderowa? j? prof. Zenon Piech (UJ). Referat wiod?cy, a w zasadzie dwa referaty na temat „Od ?redniowiecznego dokumentu i kroniki do tekstu elektronicznego” przygotowali profesorowie Tomasz Jurek (IH PAN) i Tomasz Jasi?ski (UAM, Biblioteka Kórnicka). Ten pierwszy doda? podtytu? „O po?ytkach z dyplomatyki” i na tym skupi? swoje rozwa?ania, przedstawiaj?c w referacie zarys historii naukowych bada? dokumentów – dzieje dyplomatyki i nauki o dokumencie. Wed?ug niego, tekst elektroniczny to przeniesiony do postaci cyfrowej tekst dokumentu. T. Jasi?ski doda? podtytu? „O po?ytkach z tekstu elektronicznego”, rozumianego podobnie. Przedstawi? ró?ne metody badania tekstów – odwo?uj?ce si? do ich gatunku, do rytmiki, kadencji, form czasownikowych i innej stylistyki. Za wa?ne uwa?a? tak?e badanie kr?gu autorów i odbiorców. W ko?cowej cz??ci poruszy? kwesti? zastosowania programów komputerowych do analizy tekstów ?redniowiecznych. Po tych dwóch referatach, wyg?oszonych szerzej ni? tylko tezy, zabrali g?os paneli?ci. Oni tak?e wyg?osili komunikaty – nie dyskusyjne wobec referatów wiod?cych, lecz przedstawiaj?ce inne zagadnienia z obszaru NPH. Dr  Anna Adamska (Uniwersytet w Utrechcie) we wzbogaconym prezentacj? komunikacie „Czy badania nad kultur? pisma i komunikacj? spo?eczn? stanowi? now? szans? dla nauk pomocniczych historii?” opowiada?a si? za szerokim podej?ciem do dokumentów z danej epoki oraz badaniem nie tylko pisma, lecz tak?e innych znaków i form przekazu komunikatu. Dr hab. Pawe? Stró?yk (UAM) przedstawi?, jak rozumiane jest „Nowoczesne ?ród?oznawstwo historyczne”. Przy okazji zauwa?y? potrzeb? dok?adniejszego zdefiniowania terminu „?ród?o historyczne”, a krytyk? ?ród?a widzia? w randze nauki pomocniczej historii. Po tym moderator panelu Z. Piech odczyta? komunikat nieobecnego dr. hab. Wojciecha Drelicharza (UJ) „Nowoczesne badania nad polskim dziejopisarstwem”, w którym sporo miejsca zaj??a szczegó?owa metoda analizy dwóch rodzin przekazu jednej kroniki. Po czym zaprosi? do dyskusji, która z przyczyn czasowych mia?a charakter mocno ograniczony. Zastanawiano si? w niej nad relacj? ?ród?oznawstwa do NPH, a tak?e nad traktowaniem nauk pomocniczych jako jednej dziedziny. Stwierdzono te?, ?e z referatów nie wynika ?adna wielka zmiana. W podsumowaniu Z. Piech stwierdzi?, ?e sko?czy? si? czas w?skich bada? w ramach pojedynczych dziedzin, w historiografii widoczne s? zaniedbania w rozwoju aparatu poj?ciowego, który zatrzyma? si? na poziomie XIX wieku.

Po przerwie kolejny referat wiod?cy „Nauki pomocnicze historii w XXI wieku. Wielka zmiana. Pomi?dzy praktyk? ?ród?oznawcz? a teori? ?ród?a historycznego” wyg?osi? prof. Krzysztof Skupie?ski (UMCS). By? to jedyny referat, któremu towarzyszy?a prezentacja, co ju? by?o widocznym znakiem zmiany. Autor rozpocz?? od wspomnie? swoich pocz?tków badawczych, a nast?pnie przedstawi? dzieje obecno?ci NPH na zjazdach historyków od 1969 r., doszed?szy na koniec do omawiania teorii Terry’ego Cooka. W niektórych w?tkach podejmowa? dyskusj? z postmodernistycznymi propozycjami metodologii historii, wkraczaj?c na obszar kolejnej nauki. Podobnie jak w pierwszej cz??ci, zamiast dyskusji paneli?ci przedstawili przygotowane wcze?niej teksty. Dr hab. Bogumi? Szady (KUL) w komunikacie  „Geografia historyczna jako nauka pomocnicza historii wobec zwrotu przestrzennego w humanistyce i naukach spo?ecznych” zwróci? m. in. uwag? na inne obecnie postrzeganie przestrzeni – nie geograficzne, ale wirtualne, spo?eczne (space nie place). Komunikat prof. dr. hab. Jana Wroniszewskiego (UMK) „Genealogia w badaniach spo?ecznych” skupia? si? na zakresie bada? ?redniowiecznych, przypominaj?c postulaty sformu?owane na zje?dzie w 2009 roku. Ostatnim panelist? by? dr hab. Piotr W?cowski (UW), który w komunikacie „Dydaktyka nauk pomocniczych historii – teoria i praktyka” przedstawi? najbardziej kontrowersyjne tezy. Postulowa? wyposa?enie studentów w praktyczne umiej?tno?ci w miejsce rozbudowanej wiedzy, wi?kszo?ci niepotrzebnej w dalszej pracy zawodowej. Ostro?nie podsumowuj?c to wyst?pienie Z. Piech stwierdzi?, ?e nie mo?na ze wszystkiego zrezygnowa?. Przypomnia? te?, ?e formularz dokumentu pozosta? – co do elementów – niezmienny od ?redniowiecza do czasów obecnych, dokument nadal funkcjonuje, wi?c powinien by? nadal poddawany krytyce. Po czym zaprosi? do dyskusji, na której – w zwi?zku z wyczerpaniem czasu przeznaczonego na panel – mog?y pozosta? tylko osoby nie udaj?ce si? na panel ko?cowy.
Rozpocz??y go podzi?kowania wszystkim  organizatorom i ka?demu z osobna, w oczekiwaniu na jednego z panelistów. W?a?ciwa dyskusja zosta?a wi?c opó?niona z powodów obiektywnych. Zorganizowana by?a pod has?em „Jakiej historii Polacy potrzebuj?”. Moderowa? j? prof. Robert Traba (IH PAN), za? panelistami byli profesorowie: Andrzej Nowak (UJ), Rafa? Wnuk (KUL) i Wojciech Wrzosek (UAM). Do tytu?owego pytania moderator od razu do??czy? kolejne – czy Polacy potrzebuj? historii, jaki jest kontekst obecnej debaty? Odpowiedzi panelistów stawia?y kolejne pytania. W ich wypowiedziach powraca?o stwierdzenie, ?e faluj? spory o polsk? histori?, symbolizowane przez Westerplatte i Jedwabne, ?e z biegiem czasu historia jest coraz bardziej depersonalizowana i deprofesjonalizowana, cho? jest nie tylko warto?ci? polityczn?. Nale?y dba?, aby by?a te? wiedz? o przesz?o?ci, baz? kultury i edukacji. Pojawi?y si? postulaty oddzielenia historiografii od historii akademickiej, bo nawet pluralizm nie dopuszcza wszystkiego i regu?y naukowe powinny zosta? zachowane. I postulaty realnego patrzenia na dzieje narodu, nie tylko jako nieskazitelny pomnik. Z biegiem czasu temperatura sporu podnosi?a si?, trudno wi?c by?o o jednolite konkluzje.
Po ko?cowym panelu odby? si? jeszcze wielki spektakl rekonstrukcji historycznych „Bogowie wojny” - dla wytrwa?ych.

Od lewej: Agnieszka Bobowska, Maciej Dalecki,
Ewa Grin-Piszczek i El?bieta Laska z Archiwum Pa?stwowego w Przemy?lu

W trakcie XX Zjazdu trwa?y tak?e Targi Ksi??ki Historycznej. Stoisko z wydawnictwami Archiwów Pa?stwowych, przy którym pe?nili dy?ury pracownicy Archiwum Pa?stwowego w Przemy?lu, cieszy?o si? przez trzy dni Targów Ksi??ki w Lublinie nies?abn?cym zainteresowaniem. Odwiedzali je zarówno archiwi?ci, przedstawiciele wielu instytucji naukowych, jak i mieszka?cy Lublina. Z ciekawo?ci? ogl?dano wydawnictwa albumowe, zw?aszcza jubileuszowe, wydane z okazji Stulecia Archiwów. Popularno?ci? cieszy?y si? tak?e periodyki z poszczególnych archiwów, w których szukano artyku?ów podejmuj?cych konkretne tematy zwi?zane z histori? danego regionu. Gratk? dla archiwistów i naukowców by? z pewno?ci? najnowszy numer czasopisma „Archeion”, t. 119, wydawany przez Naczeln? Dyrekcj? Archiwów Pa?stwowych.

Dla obs?uguj?cych stoisko przemyskich archiwistów, obcowanie z wszystkimi publikacjami Archiwów Pa?stwowych w jednym miejscu to nie tylko uczta duchowa, ale tak?e doskona?a okazja do ciekawych spotka? z wszystkimi zainteresowanymi i wymiany do?wiadcze? oraz rozmów na tematy zwi?zane z bogactwem materia?ów archiwalnych znajduj?cych si? w zasobach Archiwów Pa?stwowych.

Anna Laszuk [NDAP]

Ivo ?aborewicz [AP we Wroc?awiu Oddzia? w Jeleniej Górze]

Pawe? Gut [AP w Szczecinie]

Anna Wajs [AP w Waraszawie]

Agnieszka Bobowska [AP w Przemy?lu]