Dnia 27 czerwca 2020 r. up?ynie 70 lat od s?dowego mordu, dokonanego przez komunistyczny wymiar sprawiedliwo?ci Czechos?owacji na Miladzie Horákovej, skazanej na ?mier? za rzekom? zdrad? stanu. Posta? ta – polityk, obro?czyni praw kobiet, wi?ziona przez Niemców w czasie II wojny ?wiatowej, jedyna kobiet? jaka pad?a ofiar? mordu s?dowego w okresie stalinizmu w Czechos?owacji, sta?a si? symbolem walki o demokracj? i wolno?? w obu pa?stwach naszych po?udniowych s?siadów. Zbiór akt z dochodzenia prowadzonego przez S?u?b? Bezpiecze?stwa Pa?stwa pod kryptonimem „?rodek” („St?ed“), przeciw Horákovej i jej wspó?pracownikom, przechowywany w Archiwum Organów Bezpiecze?stwa (Archivu bezpe?nostních složek) – odpowiednika polskiego IPN, zosta?y w 2010 r. uznany za archiwalnym zabytek kultury. W?a?nie sposób konserwacji tego zbioru zosta? zaprezentowany w przez wspomniane archiwum w Internecie w ramach Mi?dzynarodowego Dnia Archiwów, który z powodu pandemii koronawirusa, nie móg? si? odby? w tradycyjny sposób.

Milada Horáková urodzi?a si? 25 grudnia 1901 r. w Královskich Vinohradach, które od 1922 r. stanowi? cz??? Pragi, w rodzinie ?e?ka Krále. W 1926 r. uko?czy?a prawo na Uniwersytecie Karola w Pradze, i niemal w tym samym czasie wysz?a za Bohuslava Horáka, dziennikarza i jednego z redaktorów programowych Radia Czechos?owackiego. Ju? podczas studiów zwi?za?a si? z emancypacyjn? Kobiec? Rad? Narodow? (Ženská národní rada), jednocz?c? i koordynuj?c? dzia?ania pojedynczych organizacji kobiecych, w walce o równo?? kobiet i m??czyzn zarówno pod wzgl?dem zatrudnienia, jak i ?ycia spo?ecznego. Horáková szybko sta?a si? jedn? z kluczowych postaci tej organizacji. W 1929 r, zosta?a cz?onkiem Czeskiej Narodowej Partii Spo?ecznej (?eská strana národn? sociální). By?a cz?onkiem Czechos?owackiego Czerwonego Krzy?a i szeregu innych stowarzysze? spo?ecznych. Zawodowo pracowa?a w Centralnym Biurze Spo?ecznym Miasta Pragi, zostaj?c najm?odszym kierownikiem Wydzia?u do Spraw M?odzie?y. Z przekonania by?a socjalistk?, ale du?o podró?uj?c, m.in. do Anglii, Francji, jak równie? do ZSRR, nie mia?a z?udze? co do bolszewickiej Rosji. Biegle mówi?a po angielsku, francusku i niemiecku.

Po zaj?ciu Czech przez Niemcy w 1939 r. przyst?pi?a do dwóch organizacji ruchu oporu: Komitetu Petycyjnego „Pozostaniemy wierni” (Peti?ní výbor „V?rni z?staneme“) i Centrum Politycznego (Politické úst?edí), dla których dzia?a?a bardzo aktywnie. 2 sierpnia 1940 r. zosta?a aresztowana przez gestapo, pobita i uwi?ziona na dwa lata na Pankrácu, a po zabójstwie Heydricha przeniesiona do Ma?ej Twierdzy w Terezinie. W pa?dzierniku 1944 r. w Dre?nie wytoczono jej proces, w którym broni?a si? po niemiecku. Prokurator ??da? kary ?mierci, ale skazana zosta?a na 8 lat wi?zienia. Z zak?adu karnego dla kobiet w Aichach ko?o Monachium, niedaleko Dachau, oswobodzi?a j? w kwietniu 1945 r. armia ameryka?ska. Powróci?a do Pragi, gdzie po konsultacjach z prezydentem Benešem, obj??a kierownictwo odnowionej Narodowej Partii Spo?ecznej i uzyska?a mandat parlamentarny Zgromadzenia Narodowego. Zosta?a te? przewodnicz?c? Rady Czechos?owackich Kobiet (R?Ž), i wspó?za?o?y?a magazyn kobiecy „Vlasta”, wydawany do dzi? i najlepiej sprzedaj?ce si? pismo dla kobiet w Czechach. W dzia?alno?ci politycznej krytykowa?a s?dy ludowe, polityk? spo?eczn?, gospodarcz? i zagraniczn? (zw?aszcza odrzucenie Planu Marshalla), jak równie? niewolnicze pos?usze?stwo czechos?owackich komunistów wobec Moskwy.
W sierpniu 1949 r. S?u?ba Bezpiecze?stwa spreparowa?a dowody przeciw Horákovej, wskazuj?c j? jako przywódczyni? fikcyjnej nielegalnej grupy o nazwie „Directorium”. Rozprawa przeciw Miladzie Horákovej i jej dwunastu kolegom oskar?onym o spisek i szpiegostwo, trwaj?ca od 31 maja do 8 czerwca 1950 r., mia?a charakter publicznego „procesu politycznego” wzorowany na sowieckiej Wielkiej Czystce z lat 30. XX w. i odbywa? si? pod bezpo?rednim nadzorem komunistycznego prezydenta Klemensa Gottwalda. Wydano cztery wyroki ?mierci przez powieszenie, cztery wyroki do?ywotniego pozbawienia wolno?ci i pi?? wyroków od dwudziestu do dwudziestu o?miu lat. Jedn? ze skazanych na ?mier? by?a Horáková.
Sama Milada Horáková zaniecha?a pro?by o u?askawienie, ale zrobi?a to jej córka. I chocia? wiele wybitnych postaci, jak Albert Einstein, Jean-Paul Sartre, Winston Churchill i Eleanora Roosevelt, wstawi?o si? za ni? u prezydenta Gottwalda, ten nie zgodzi? si? na zmian? orzeczenia s?dowego i podpisa? wyroki ?mierci. W czerwcu 1950 r. Milada Horáková napisa?a w celi ?mierci dziesi?? listów, o których istnieniu spo?ecze?stwo dowiedzia?o si? dopiero po 1989 r. Ostatni list napisa?a w dniu egzekucji 27 czerwca 1950 r. o 2:30 rano, stwierdzaj?c: „Id? z podniesion? g?ow? – nale?y umie? tak?e przegrywa?. To nie wstyd. Nawet wróg nie pozbawi czci, je?li jest prawdziwa i zaszczytna. W walce si? ginie, a czym ró?ni si? ?ycie od walki?”
Egzekucji dokonano przez powieszenie na dziedzi?cu wi?zienia Pankrác 27 czerwca 1950 r. o godz. 5:35. Zastosowano prymitywn? form? powieszenia przez d?ugotrwa?e duszenie, bez klasycznej p?tli. Za?o?ono jej opask? uciskow?, a kat poci?gn?? za zwi?zane nogi. Horáková dusi?a si? prawie pi?tna?cie minut zanim zmar?a. Jej szcz?tki poddano kremacji, nie pochowano ich i do dzi? nie wiadomo, gdzie je rozsypano. Morderstwo Milady Horákovej wywo?a?o na Zachodzie wielkie oburzenie. Dopiero 3 lipca 1968 r. S?d Najwy?szy uchyli? niezgodny z prawem wyrok, ale pe?na rehabilitacja mog?a nast?pi? dopiero w 1990 r.
Dzi? w Czechach znajduje si? kilka pomników i tablic pami?tkowych po?wi?conych Miladzie Horákovej, a w wielu miejscowo?ciach ulice i place nosz? jej imi?. Przy ul. Milady Horákovej nr 133 w Pradze mie?ci si? Ministerstwo Spraw Wewn?trznych a w nim siedziba Dyrekcja Archiwów Czeskich (Archivní správa).

Zbiór dotycz?cy Milady Horákovej, opatrzony sygnatur? archiwaln? V-6301 MV, sk?ada si? ze 117 jednostek aktowych, przechowywanych w 15 kartonach. W latach 2009-2011 i 2015 zosta? on ca?kowicie zdigitalizowany. Wersja elektroniczna zawiera 20.649 zdj??. W latach 2008-2020 ponad 110 naukowców poprosi?o o dost?p do tych kopii cyfrowej. Oryginalny papierowy zbiór poddawany jest od 2015 r. stopniowemu procesowi konserwacji. Obecnie 37 teczek, zawieraj?cych oko?o 4500 stron, zosta?o kompleksowo zabezpieczonych.
Oprawy introligatorskie powsta?e w XX wieku posiadaj? na ogó? ni?sz? jako?ci ni? oprawy starsze. Dotyczy to równie? samych dokumentów - ze wzgl?du na ich masow? produkcj? by?y wykonane z ta?szych i mniej trwa?ych materia?ów. Odnosi si? to w szczególno?ci do pism o charakterze administracyjnym, maj?cych funkcj? prawie wy??cznie informacyjn?. Omawiane materia?y aktowe prawie wszystkich przypadkach tworz? poszyty, które tworzono przez stopniowe doszywanie kolejnych dokumentów, spisanych na ró?nych kartach, z trwaj?cego dochodzenia, a potem procesu s?dowego. Dlatego zawieraj? wiele ró?nych materia?ów i pigmentów: ró?ne rodzaje papieru, tuszu, kalki do maszyn do pisania, a wreszcie r?kopisy sporz?dzone ró?nymi sposobami (o?ówkiem, atramentem itd.).
Ka?dy materia? archiwalny, który ma zosta? poddany procedurom renowacyjnym, najpierw poddawany jest badaniom stanu fizycznego. Dopiero na jego podstawie wybiera si? odpowiednie procedury. Uwzgl?dni si? równie? warto?? historyczn? danego obiektu. W tym wypadku badania wykaza? ?redni? warto?? uszkodzenia: bardzo niskie pH, zgi?te karty, p?kni?cia, a w niektórych przypadkach ubytki papieru. Akta nie by?y na szcz??cie zara?one wilgoci? ani ple?ni?. Poniewa? jest to bardzo wa?ny i cenny materia? archiwalny, postanowiono wcze?niej podda? ca?y zespó? konserwacji kompleksowej.
Po szczegó?owym badaniu stanu fizycznego archiwów i ocenie wszystkich uszkodze?, wszystkie arkusze oczyszczono specjalnymi gumkami. Aby zapobiec degradacji chemicznej z powodu niskiego pH, wszystkie karty zosta?y odkwaszone. Poszczególne karty zosta?y nast?pnie dok?adnie zabezpieczone tzw. papierem japo?skim, który wzmocni? ich struktur?.
Ok?adki teczek (karty kartonowe) by?y w przesz?o?ci naprawiane nieprofesjonalnie za pomoc? ró?nych ta?m samoprzylepnych, które spowodowa?y i nadal powoduj? degradacj? akt. Dlatego wszystkie ta?my musia?y zosta? usuni?te. Liczne p?kni?cia i ubytki wyst?puj? w miejscach sklejenia z papierem. P?kni?cia s? ??czone i naprawiane bibu?k? japo?sk?, czyli papierem o gramaturze 8,6 g / m kw., który jest przyklejany chemicznie klejem 4% Tylose MH 6000. Ubytki materia?owe s? uzupe?niane mieszanin? zawiesiny papieru - tak zwan? „mas?”, która jest zawsze barwiona do po??danego odcienia konkretnych kart, a nast?pnie podklejana bibu?k? japo?sk?. Na koniec ka?dy naprawiony poszyt jest umieszczany w pras? introligatorskiej.
Ka?da cz??? teczki jest dokumentowana fotograficznie na potrzeby sprawozdania konserwatorskiego. Tak? dokumentacj? sporz?dza si? osobno dla ka?dej zszywki i powinna ona zawiera? najistotniejsze informacje, takie jak zastosowane materia?y, metody naprawy i zalecane warunki przechowywania archiwów.
Orygina? akt ?ledczych nr V-6301 MV jest przechowywany w magazynie archiwum w Braníku w Pradze. Nie mo?e by? nara?ony na zmiany temperatury, nadmiern? wilgotno??, bezpo?rednie nas?onecznienie, kurz i inne negatywne zjawiska, mog?ce wp?ywa? niekorzystnie na stan fizyczny archiwaliów. Archiwi?cie w magazynie regularnie mierz? warunki klimatyczne: temperatur? i wilgotno??. Staraj? si? utrzyma? stabilny klimat, odpowiedni do przechowywania archiwaliów, jak temperatura w granicach 18 ± 2°C i wilgotno?? wzgl?dna oko?o 50 ± 5%. W magazynie nie ma okien, co sprzyja minimalnemu zakurzeniu i ca?kowicie eliminuje ?wiat?o dzienne. Intensywno?? o?wietlenia powinna wynosi? maksymalnie 50 luksów (tj. 12.000 luksów / godzin? / rok). Konserwatorzy okresowo sprawdzaj? tak?e stan fizyczny akt przechowywanych w pud?ach archiwalnych, które dzi?ki swojemu sk?adowi i alkalizacji pH 7,0 - 8,0, doskonale spe?niaj? wymagania dotycz?ce trwa?ego przechowywania tego rodzaju zabytku kultury.
Archiwum Organów Bezpiecze?stwa, oprócz zdigitalizowanej wersji akt dochodzenia dysponuje równie? drugim zapisem mikrograficzny. Czytelno?? wszystkich zeskanowanych stron odpowiada orygina?owi. Drugie egzemplarze cyfrowe zosta?y zdeponowane, jako kopie bezpiecze?stwa, w skarbcu podziemnego magazynu Archiwum w Kanicach ko?o Brna.

?ród?a: Informacja o Miladzie Horákovej w Wikipedii

Strona o Miladzie Horákovej

Archiv bezpe?nostních složek: Restaurování vyšet?ovacího spisu vedeného k Milad? Horákové

oprac. Ivo ?aborewicz
AP Wroc?aw O/Jelenia Góra