Archiwa gospodarcze – temat praktycznie zupe?nie pomijany i traktowany w polskiej archiwistyce marginalnie, w Szwajcarii znajduje swoje poczesne miejsce i jest przedmiotem zainteresowania ?rodowiska archiwalnego. Temat jest szczególnie trudny ze wzgl?du na fakt, i? dotyczy sektora w zdecydowanej wi?kszo?ci prywatnego, który ustawodawstwo archiwalne obejmuje  w sposób bardzo ograniczony, nawet w przypadku udzia?u w?a?cicielskiego Skarbu Pa?stwa (w warunkach polskich). Z drugiej strony wyst?puje niewielkie zainteresowanie ze strony samych podmiotów gospodarczych kwestiami zwi?zanymi ze sposobami warto?ciowania dokumentacji, zabezpieczania i archiwizacji, nie mówi?c o trwa?ym przechowaniu jej cz??ci dla przysz?ych pokole?. O dziwo, nie jest to tylko problem wyst?puj?cy w naszym kraju, dostrzegaj? go równie? cz?onkowie Szwajcarskiego Stowarzyszenia Archiwistów i Archiwistek (Verband Schweizerischer Archivare und Archivarinnen -VSA) i próbuj? wyj?? temu zagadnieniu naprzeciw.

Od 1994 roku przy VSA dzia?a grupa robocza do spraw prywatnych archiwów gospodarczych (Arbeitsgruppe Archive der privatenWirtschaft), która zajmuj? si? zagadnieniami zwi?zanymi z przejmowaniem, opracowaniem i zabezpieczaniem dokumentacji  prywatnego sektora gospodarczego. Du?y problem stanowi jednak deficyt profesjonalnie dzia?aj?cych archiwów wyspecjalizowanych w przechowywaniu tego typu dokumentacji. Innym niekorzystnym czynnikiem jest z kolei fakt, i? firmy szwajcarskie nie s? zainteresowane d?ugotrwa?ym przechowywaniem swojej dokumentacji. Wyj?tek stanowi tu dokumentacja, która pos?u?y?a do bada? powo?anej w 2001 roku komisji Bergiera badaj?cej postaw? Szwajcarii w czasie drugiej wojny ?wiatowej.Licz?cy ponad 11000 stron raport, w którego opracowaniu uczestniczyli historycy ze Szwajcarii, Stanów Zjednoczonych, Izraela, Wielkiej Brytanii i Polski, zosta? zamówiony przez rz?d szwajcarski w reakcji na krytyk? organizacji ?ydowskich, zarzucaj?cych bankom szwajcarskim utrudnianie spadkobiercom ofiar Holokaustu odzyskiwanie ?rodków zdeponowanych w Szwajcarii. Komisja bada?a  archiwa, udost?pnione przez rz?d Szwajcarii i wielkie przedsi?biorstwa w tym kraju.Przedsi?biorstwa szwajcarskie nie s? te? prawnie zobligowane do tworzenia archiwów gospodarczych i przekazywania warto?ciowych dokumentów do jakichkolwiek instytucji przechowuj?cych je. W archiwach kantonalnych pa?stwowych i komunalnych, zbiory prywatnego sektora gospodarczego stanowi? zaledwie margines zasobu i le?? poza sfer? ich zasadniczej dzia?alno?ci.W tej, wydawa?aby si? pesymistycznej ocenie zachowania dokumentacji obrazuj?cej jedn? z najwa?niejszych dziedzin ludzkiej aktywno?ci, znajduj? si? równie? pozytywne zjawiska. W Szwajcarii dzia?a od 1910 r. Szwajcarskie Archiwum Gospodarcze (SchweizerischeWirtschaftsarchiv- SWA) stanowi?ce cz??? Biblioteki Uniwersyteckiej w Bazylei, gdzie prowadzi si? systematycznie dokumentacj? wszystkich najwa?niejszych firm i zwi?zków gospodarczych w Szwajcarii. Gromadzi ono równie? akta ponad 550  ma?ych i ?rednich przedsi?biorstw. Archiwum finansowane jest ze ?rodków Stiftungzur Förderung des SWA. Z kolei Archiwum Historii Wspó?czesnej przy Eigenossisches Technologi Hochschule w Zurichu (Archivfür Zeitgeschichte der ETH)- wspierane przez centrale stowarzysze? gospodarczych, jest bardzo aktywne w dziedzinie  gromadzenia archiwów stowarzysze? wspieraj?cych gospodark? Szwajcarii. Zasoby obu tych archiwów dost?pne s? online.  Swój znacz?cy udzia? w upowszechnianiu informacji o archiwach gospodarczych ma tak?e  VSA i dzia?aj?ca w jego ramach grupa robocza, która stworzy?a portal informacyjny o archiwach gospodarczych w Szwajcarii i ksi?stwa Lichtensteinu  - arCHeco.  Wielkie litery oznaczaj? Szwajcari?, a dok?adniej Confederatio Helvetica. PortalarCHeco tworzy przegl?d historycznych archiwów gospodarczych w Szwajcarii i Liechtensteinie.Katalog zawiera oko?o 2000 holdingów firm, stowarzysze?, w?adz i osób prywatnych. Zlokalizowane s? one w ponad 100 instytucjach publicznych i firmach prywatnych.Analogiczny portal dzia?a równie? dla obszaru Niemiec i Austrii  Wirtschaftsarchivportal WAP .W kontek?cie powy?szego trudno nie my?le? z obaw? o losach naszych zasobów archiwalnych proweniencji gospodarczej cho?by tych po PRL-u, które nie zosta?y w por? zabezpieczone na fali masowych likwidacji w latach 90-tych, lub te? trafi?y do rozlicznych przechowawców prywatnych. Tak?e od strony informacyjnej – gdzie i jakie dokumenty s? przechowywane-  obecny stan przyprawia wielu poszukuj?cych o ból g?owy.  

?ród?o:

arCHeco

Verein Schweizerischer Archivarinnen und Archivare: arCHeco – Archive der Schweizer Wirtschaft

oprac. Jolanta Le?niewska
AP P?ock O.Kutno