Osiemdziesi?ciolecie zako?czenia II wojny ?wiatowej jest okazj? dla wielu instytucji, w tym dla archiwów, dla przypomnienia wydarze? z 1945 r., który by? czasem prze?omowym w dziejach Europy i ca?ego ?wiata. Po d?ugich latach wojny i niezliczonych ofiarach ludzkich, cierpienia narodów dobieg?y ko?ca. Europejska cywilizacja dosta?a szans? tchni?cie w siebie nowego ?ycia. Jednak droga do normalno?ci nie by?a ?atwa. Trauma niemieckich obozów koncentracyjnych, deportacji nazistowskich i sowieckich ci?gn??a si? za milionami ludzi. Setki tysi?cy wi??niów i robotników przymusowych zacz??o powraca? do domów. Jak mawia? K. Lowe, Europa sta?a si? „dzikim kontynentem”, a ?ycie wielu spo?ecze?stw by?o niepewne jeszcze przez wiele miesi?cy, czasem lat, po zako?czeniu wojny.

Bior?c pod uwag? te oraz wiele innych zagadnie?, Archiwum Narodowe w Pradze przygotowa?a specjalne kalendarium 1945 r., nazwanego „Rok Prze?omu”. Przypomina w nim najwa?niejsze wydarzenia sprzed 80 lat, które b?d? stopniowo omawiane w cyklu w ci?gu najbli?szych dwunastu miesi?cy. Przedstawione zostan? w nim te z wydarze?, które mia?y najwi?kszy wp?yw na wydarzenia w Czechos?owacji, najpierw okupowanej, a nast?pnie wyzwolonej. Archiwum Narodowe posiada wiele ró?nych dokumentów i fotografii na ten temat. Prezentowane tu dokumenty archiwalne maj? równie? stanowi? zaproszeniem dla tych, którzy chc? dowiedzie? si? wi?cej o historii Czechos?owacji i zag??bi? si? w archiwalia.

Dla wi?kszo?ci z wymienionych w kalendarium wydarze? do??czone s? linki, za pomoc? których mo?na zapozna? si? ze skanami dokumentów archiwalnych odnosz?cych si? to tych epizodów. Jednym z pierwszych dokumentów jest protokó? posiedzenia Czechos?owackiej Rady Pa?stwa na uchod?ctwie z 8 stycznia 1945 r., kiedy jej cz?onkowie zostali poinformowani o wspó?pracy wszystkich podmiotów politycznych za granic?, o odtworzeniu 1. Armii Czechos?owackiej w ZSRR, której oddzia?y ponios?y powa?ne straty podczas walk w Karpatach oraz o dzia?aniach Czechos?owackich Si? Powietrznych w ramach brytyjskich Królewskich Si? Powietrznych i na terytorium Zwi?zku Radzieckiego. Dalej protokó? z informacj? o transportach ?mierci z wi??niami obozu koncentracyjnego Auschwitz, które przejecha?y przez dworzec kolejowy w Kolínie dnia 24 stycznia 1945 r. w kierunku Pragi. Stacjami docelowymi by?y prawdopodobnie obozy koncentracyjne Buchenwald i Mauthausen. Z kolei tajna notatka z dnia 29 stycznia 1945 r. dla J. Masaryka o uznaniu polskiego Rz?du Tymczasowego sformowanego w Lublinie.

Taka forma prezentacji historii, a jednocze?nie konkretnych archiwaliów, jest interesuj?c? propozycj? dla wszystkich mi?o?ników przesz?o?ci, stanowi?c? inspiracj? do dalszych poszukiwa?, mo?e te? stanowi? bardzo ciekaw? pomoc edukacyjn? i pomoc dydaktyczn? dla nauczycieli szkó? ?rednich.

?ród?o:

Národní archiv: 1945-Rok zlomu

oprac. Ivo ?aborewicz

AP Wroc?aw O.Jelenia Góra