Narodowe Archiwa Japonii planują w 2026 r. zakończyć budowę nowego gmachu archiwalnego w Tokio. Oddanie go do użytku sprawi, iż instytucja ta będzie posiadać trzy lokalizacje: stary Główny Budynek w Tokio, jego Oddział Tsukuba oraz w tej nowej budowli.

Narodowe Archiwa Japonii (National Archives of Japan / 独立行政法人国立公文書館, Dokuritsu Gyosei Hojin Kokuritsu Kōbunshokan), to instytucja wydzielona, powołana do gromadzenia, przechowywania i udostępniania dokumentów historycznych wytworzonych przede wszystkim przez rząd Japonii. Od połowy XIX w. dokumenty administracyjne były gromadzone oddzielnie przez każde ministerstwo. W 1873 r. powstał zalążek biblioteki rządowej, która w 1885 r. stała się biblioteką gabinetową (Naikaku Bunko), będąc wiodącą tego typu instytucją w kraju, specjalizującą się w gromadzeniu starożytnych japońskich i chińskich książek i materiałów archiwalnych. W 1959 r. przewodniczący Rady Naukowej Japonii wydał decyzję ustanawiającą Archiwum Narodowe, celem zapobieżenia rozproszenia i utraty dokumentów urzędowych oraz ułatwienia do nich publicznego dostępu. W 1998 r. w prefekturze Ibaraki utworzono dla tego Archiwum Ooddział Tsukuba (Tsukuba Gakuen Toshiwas), celem poszerzenia bazy magazynowej i poprawy warunków dla przechowywania materiałów archiwalnych. Z czasem jednak i ta dodatkowa lokalizacja stała się niewystarczająca.

Plan rozbudowy Archiwum narodził się w 2016 r., gdy zdano sobie sprawę, że istniejące obiekty Japońskich Archiwów Narodowych są niewystarczające i nie dorównują podobnym instytucjom w innych krajach. Wzięto też pod uwagę fakt, że magazyny archiwalne osiągną pełną pojemność w nieodległej przyszłości. Rząd powołał wówczas „Komisję ds. Inspekcji i Kontroli Funkcji i Obiektów Archiwów Narodowych Japonii” w celu przeprowadzenia ich badań i przeglądu. W rezultacie w marcu 2016 r. opracowano „Podstawową koncepcję funkcji i obiektów Archiwum Narodowego Japonii”, a w marcu 2017 r. powstał „Raport z przeglądu i kontroli obiektów Nowego Archiwum Narodowego Japonii”. Ponadto, w odpowiedzi na zgodę Izby Reprezentantów na wykorzystanie podwórza budynku Sejmu Narodowego, jako planowanego miejsca budowy nowego Archiwum Narodowego Japonii, w marcu 2018 r. zatwierdzono „Plan generalny budowy Nowego Archiwum Narodowego Japonii”. Na podstawie tej decyzji w maju 2019 r. opracowano „Podstawowy projekt budowy Nowego Archiwum Narodowego Japonii”, a w maju 2021 r. „Szczegółowy projekt budowy Nowego Archiwum Narodowego Japonii”. Wkrótce przystąpiono do budowy.

Nowy budynek pełnił będzie centralną, kluczową funkcję archiwalną, w tym posiadał pracownię konserwacji akt i pracownię naukową dla obsługi badaczy. Obecny Główny Budynek w Tokio stanie się centrum szkoleniowym i magazynem archiwalnym, wykorzystując przestrzeń powstałą po przeniesieniu działów administracyjnych do centralnej lokalizacji. Natomiast Oddział Tsukuba będzie pełnił funkcję punktu przejściowego dla przekazywanych materiałów oraz nadal wykorzystywany będzie jako magazyn archiwalny. Takie podejście wynika ze świadomości, że obecnie Narodowe Archiwa Japonii nie spełniają swoich ustawowych funkcji, na co wpływa wiele różnych problemów, w tym przepełnienie magazynów.

Na sposób podziału funkcji pomiędzy trzy lokalizacje duży wpływ miał przykład oraz sugestie Francuskiego Archiwum Narodowego. Również ono borykało się z problemami dysfunkcyjnymi oraz z przepełnieniem magazynów, istniejących w ramach systemu dwulokalizacyjnego (Paryż i Fontainebleau). W 2013 r. otwarto nowy obiekt w Pierrefitte-sur-Seine i przestawiono się na system trójlokalizacyjny. Kluczowym wyzwaniem w tej transformacji była restrukturyzacja podziału funkcji między lokalizacjami, ze szczególnym uwzględnieniem konserwacji i udostępniania, w oparciu o racjonalną relokację zbiorów, a tym samym zachowanie użyteczności.

Nowe Archiwum Narodowe Japonii będzie zlokalizowane w miejscu, w którym skupiają się trzy gałęzie władzy – ustawodawcza, sądownicza i wykonawcza – w tym budynek Sejmu, Sąd Najwyższy i różne agencje administracyjne. W związku z tym plan zakłada stworzenie przestrzeni symbolizującej znaczenie dokumentów publicznych, stanowiących zasoby intelektualne wspólne dla narodu i wspierają fundamenty demokracji.

Nowe Archiwum Narodowe Japonii powstanie jako budynek wspólny z nową Salą Pamięci Konstytucji. Ściany zewnętrzne części Archiwum zostaną wykonane z granitu wiśniowego, w tym samym kolorze co budynek Sejmu, natomiast sekcja Sali Pamięci Konstytucji będzie miała metalową konstrukcję, nawiązującą do elementów starej Sali Pamięci Konstytucji.

Nowy budynek będzie posiadał 4 kondygnacje nadziemne i 3 podziemne. Jego powierzchnia wyniesie ponad 42 tysiące metrów kwadratowych. Będzie oczywiście dysponował też własnym parkingiem.

Więcej:

Cabinet Office

National Archives of Japan

oprac. Ivo Łaborewicz
AP Wrocław O. Jelenia Góra