Zamiast niezliczonej ilo?ci wytycznych do zarz?dzania i opracowywania zasobu archiwalnego,  z którymi borykaj? si? archiwi?ci w Polsce,  Archiwum Kantonu Zurych (Staatsarchiv des Kantons Zürich) opublikowa?o obszerny, ponad 300 stronicowy  podr?cznik„-Erschliessungshandbuch”, Zürich 2013- zawieraj?cy zaktualizowan? metodyk? opracowania zasobu archiwalnego,  uwzgl?dniaj?cy  równie? standardy mi?dzynarodowe. Podr?cznik dost?pny jest online na stronach archiwum, co niezwykle u?atwia zapoznanie si? z lektur? przedmiotu. To bardzo przejrzyste kompendium wiedzy i najlepszych praktyk stosowanych w Zurychu, zebranych w bardzo wygodnej dla archiwistów i u?ytkowników formie. Do jego powstania przyczynili si? g?ównie pracownicy tego archiwum, a w szczególno?ci Bettina Tögel, kierownik dzia?u opracowania archiwaliów. Wspominam o jej udziale nie bez przyczyny, gdy? jest ona równie? wspó?autork? wa?nego z punktu widzenia archiwistyki szwajcarskiej adaptacji standardów archiwalnych do normy narodowej opisu archiwalnego,  a mianowicie  „Schweizerische Richtlinie für die Umsetzung von ISAD(G)” opracowanego w ramach grupy roboczej ds. normalizacji i standaryzacji Szwajcarskiego Zwi?zku Archiwistów (Verband Schweizerischer Archivarinnen und Archivare)  w 2009 roku. Wp?yw wytycznych na znajduj?ce si? w podr?czniku zasady jest  wi?c bardzo widoczny. Same jednak zasady wielopoziomowego opisu archiwalnego bazuj?ce na standardach mi?dzynarodowych, zw?aszcza ISAD (G), ISAAR (CPF) i ISDIAH, w Szwajcarii i jego poszczególnych archiwach kantonalnych wdra?ano do praktyki archiwalnej ju? od ok. 2000 roku.

Lektura podr?cznika mo?e przysporzy? nieco problemów dla odbiorcy polskiego nawet nie?le znaj?cego j?zyk niemiecki ze wzgl?du na odmienno?? systemu i metodyki archiwalnej, ale przede wszystkim terminologi?, której nie nale?y t?umaczy? dos?ownie, i która jest równie? zró?nicowana w poszczególnych regionach. Poza tym nie ma jednolitej archiwistyki szwajcarskiej -w ka?dym kantonie istniej? bowiem odmienno?ci wynikaj?ce g?ównie z wp?ywów trzech systemów archiwalnych- niemieckiego, francuskiego i w?oskiego.
Wracaj?c do terminologii archiwalnej,  to wydaje si? ona by? kluczowa dla zrozumienia przedstawionych w podr?czniku zasad. Samo okre?lenie ”Erschliessung” ??czy w sobie to, co mo?emy okre?li? jako opracowanie zasobu w celu jego udost?pnienia, publikacji wraz z zastosowaniem zabiegów konserwatorskich, fizycznym przygotowaniem dokumentów, sygnowaniem ich i etykietowaniem, a? po zasady magazynowania zasobu. I taki w?a?nie szeroki zakres post?powania z  zasobem wraz z szczegó?owymi uregulowaniami prezentuje podr?cznik. W polskim s?owniku archiwalnym oznacza?oby to, …… no w?a?nie, nie znajduj? odpowiednika, a „opracowanie” nie wyczerpuje tego znaczenia.  Erschlissung  ??czy  w sobie dwa poj?cia ORDNEN i VERZEICHNEN. Pierwsze z nich to szeroko rozumiany, odbywaj?cy si? na ka?dym z poziomów opisu, proces hierarchicznego – kontekstowego- zaszeregowania zasobu archiwalnego. Rozpoczyna si? ona poziomie  ca?ego zasobu archiwum poprzez tworzenie i aktualizacj? tzw. ARCHIVTEKTONIK lub inaczej ARCHIVPLAN, a ko?czy na poziomie opisu i uszeregowaniu najmniejszej cz?stki archiwalnej. Te, by? mo?e ma?o zrozumia?e kwestie, staj? si? przejrzyste  po zapoznaniu si? ze sposobem publikacji zasobu archiwalnego w sieci, w systemie Scopearchiv http://suche.staatsarchiv.djiktzh.ch/suchinfo.aspx , który zbudowany jest w oparciu o format EAD.  Funkcje ORDNEN dla dokumentacji wspó?czesnej mo?e wype?nia? records Menagement. Poj?cie tektoniki archiwalnej oznacza podzia? obejmuj?cy wiele obszarów (dziedzin) wszystkich zespo?ów i zbiorów jednego archiwum na grupy i dzia?y archiwalne; najcz??ciej podstaw? podzia?u jest proweniencja, cezury czasowe albo te? rzeczowo-tematyczne (A. Menne-Haritz, Schlüsselbegriffe der Archivterminologie). VERZEICHNEN za? oznacza opisanie formy i tre?ci zespo?u archiwalnego w ?rodkach ewidencyjnych, w tym w systemie informacji archiwalnej AIS.  
Opisanie zasobu archiwalnego w archiwum w Zurychu odbywa si? na 9 poziomach opisu od poziomu ARCHIV a? do poziomu DOKUMENT. Podr?cznik okre?la poza przewidzianymi przez ISAD(G) poziomami:
Zespó? /Bestand
Seria /Serie
Jednostka archiwalna lub czasami akta sprawy /Dossier
Dokument/Dokument
tak?e poziom Archiwum/Archiv, jak równie? podpoziomy HAUPTABTELUNG, ABTEILUNG, SUBFONDS, SUBDOSIER. Do opisu dodatkowego poziomu Archiv podr?cznik wskazuje standard International Standard for Describing Institutiones with Archival Holding (ISDIAH).
Szkielet ca?ego archiwum w Zurychu stanowi podzia? ca?ego zasobu na dzia?y g?ówne HAUPTABTEILUNG:
•Alter Stadtstaat bis 1798 Altes Hauptarchiv (Abteilungen A–C) und Alte Nebenarchive (Abteilungen D–J)
• Verfassungsperioden 1798–1831 Helvetik, Mediation, Restauration und Regeneration (Abteilung K )
• Kanton Zürich ab 1831
• Pertinenzarchiv thematisch geordnete Fonds (Abteilungen L–Y)
• Provenienzarchiv nach Aktenbildner geordnete Fonds (Abteilung Z)
• Nicht staatliche Archive Staatsnahe und private Aktenbildner (Abteilungen W und X)
• Sammlungen
Tworz?c zasadniczy plan archiwum  nale?y bra? pod uwag? jeszcze jeden istotny element, który akcentuje podr?cznik.  W Szwajcarii zespo?y tzw. historyczne podlegaj? zasadzie pertynencji, która jest rozumiana jako podzia? rzeczowy lub jako podzia? wed?ug form zewn?trznych dokumentacji. Zbiory te okre?lane s? jako Pertinenzbestände. Zespo?y dotycz?ce tzw. najnowszej historii Staatliche Bestände (Moderne Bestände, Provenienz-System) s? przyjmowane  do archiwum, zgodnie z zasad? proweniencji i okre?lane s? jako Provenienzbestände.

Przedstawione krótko powy?ej kwestie maj? zasadnicze znaczenie dla dalszego post?powania z zasobem archiwum w Zurychu. Ka?da z kolejnych, szczegó?owych procedur stanowi przedmiot omówienia podr?cznika stanowi?cego w gruncie rzeczy  instrukcj? post?powania  z zasobem na ró?nych etapach jej wprowadzania do obiegu informacyjnego wraz z jej fizycznym ocechowaniem, konserwacj? i magazynowaniem. Mo?na uzna?, i? rozpocz?te w 2009 roku opracowanie podr?cznika, który jest wersj? 0.1, zako?czone zosta?o naprawd? solidnym i znacz?cym w ?rodowisku archiwalnym Szwajcarii opracowaniem.

Jolanta Le?niewska
AP P?ock Oddzia? Kutno

Na podstawie: Erschliessungshandbuch öffentlich zugänglich
„Schweizerische Richtlinie für die Umsetzung von ISAD(G)”