Z okazji Mi?dzynarodowego Dnia Archiwów w siedzibie Naczelnej Dyrekcji Archiwów Pa?stwowych w Warszawie odby?a si? konferencja: "Powszechna Deklaracja Archiwów w do?wiadczeniach archiwów pa?stwowych". Wybór powszechnej deklaracji jako tematu konferencji, w dniu obchodzonym jako ?wi?to archiwów w wielu ju? pa?stwach swiata, nie by? przypadkowy. Przyj?ty przez Zgromadzenie Ogólne Mi?dzynarodowej Rady Archiwów w Oslo, we wrze?niu 2010 r., dokument, jest rodzajem manifestu ideowego ca?ej mi?dzynarodowej spo?eczno?ci archiwalnej. Deklaracja mówi czym s? archiwa, jak? rol? odgrywaj? w spo?ecze?stwie i jakie stawiaj? sobie cele oraz co jest im niezb?dne do ich realizacji.
Powszechna deklaracja archiwów zosta?a opublikowana w wielu j?zykach. Tekst dost?pny jest na stronie internetowej MRA, tekst polski natomiast opublikowa?o Stowarzyszenie Archiwistów Polskich. Pod opublikowanym na stronie MRA tekstem deklaracji ka?dy archiwista mo?e si? podpisa?. Ten symboliczny gest jest wa?ny, poniewa? zawierania nie tylko credo ideowe archiwistów, ale tak?e oczekiwania wobec rz?dów pa?stw i decydentów, od których postawy wobec archiwów zale?y realizacja celów deklaracji. Archiwa bowiem, b?d?c "depozytariuszem rozstrzygni??, dzia?a? i pami?ci" s? równocze?nie gwarantem demokracji i rz?dów prawa, a poprzez w?asn? archiwów aktywno?? intelektualn? i aktywno?? ich u?ytkowników,  wnosz? olbrzymi wk?ad w budowanie ?wiadomo?ci obywatelskiej.

Warszawska konferencja stara?a si? wskaza? do?wiadczenia archiwów pa?stwowych na niektórych obszarach wskazanych przez deklaracj? z zakresu zobowi?za? archiwów wobec u?ytkowników, a szerzej spo?ecze?stwa.
Konferencj? otworzy?o wyst?pienie prof. W?adys?awa St?pniaka, Naczelnego Dyrektora Archiwów Pa?stwowych:  "Archiwa polskie wczoraj, dzisiaj i w przysz?o?ci”, w którym prelegent, wychodz?c od genezy powstania w Pary?u dnia 9 maja 1948 r. Mi?dzynarodowej Rady Archiwów (Polska nie by?a cz?onkiem za?o?ycielem), ukaza? rozwój powojennej polskiej archiwistyki  w kontek?cie mi?dzynarodowym. Pewne idee, takie jak integralne spojrzenie na dokumentacje archiwaln?, czyli dostrzeganie wagi nie tylko tej cz??ci dokumentacji, która znajduje si? w archiwach pa?stwowych lub jest pod ich nadzorem, ale tak?e wagi tej, która przechowywana jest w innych podmiotach, staj? si? powszechne. W konsekwencji rozszerza si? si? rozumienie znaczenia wszelkich informacji dla dokumentowania ?ycia spo?ecze?stw. Wspó?cze?nie wraz z rewolucj? technologiczn? pojawi?o si? coraz wi?cej pyta? o przysz?o?? archiwów i archiwistyki, a po?ród nich cho?by to o miejsce archiwów w spo?ecze?stwie wiedzy, czyli jak zorganizowa? prac? archiwów oby osadzi? je na pierwszej linii instytucji ludziom potrzebnych. Wypowied? naczelnego dyrektora obejmowa?a wiele zagadnie?, w tym tak?e te bardzo aktualne, jak praca nad definicj? dokumentu, któr? prowadzi obecnie Komitet Rady Ministrów do Spraw Cyfryzacji.
Genez? Mi?dzynarodowej Deklaracji Archiwów i tre?? dokumentu omówi? dyrektor Departamentu Archiwistyki NDAP dr Andrzej Klubi?ski. Prelegent wskaza? na kontekst powstania deklaracji bior?cej swój pocz?tek w Kanadyjskiej Karcie Archiwów.
Prof. Alicja Kulecka z Uniwersytetu Warszawskiego przedstawi?a kszta?cenie kompetencji archiwistów i zmiany w nim zachodz?ce. Zaznaczy?a, ?e nadal najcz??ciej specjalizacja archiwistyczna towarzyszy studiom historycznym, a odr?bne kierunki studiów archiwistycznych istniej? tylko na UMK i UMCS. Przypomnia?a te? rekomendacj? Zarz?du G?ównego SAP z 4 listopada 2010 r. dotycz?c? modelu kszta?cenia na trzech poziomach: podstawowym, specjalistycznym i naukowym.
Dr Lucyna Harz z Uniwersytetu Wroc?awskiego odnios?a si? do udost?pniania materia?ów archiwalnych w Polsce i  wybranych krajach. Odnios?a  si? m.in. do praktyki archiwów czeskich udost?pniania skanów tych pomocy archiwalnych, które z ró?nych wzgl?dów nie zosta?y wpisane do systemów informatycznych. Taka praktyka jest tak?e udzia?em polskich bibliotek naukowych, a nie jest udzia?em naszych archiwów pa?stwowych.
Dr Dariusz Bednarek z Archiwum Panstwowego we Wroc?awiu omówi? nowy standard Mi?dzynarodowej Rady Archiwów: "Principles of Access to Archives". Wyst?pienie mo?na uzna? za rodzaj premiery nowych dokumentów mi?dzynarodowej rady w polskim ?rodowisku archiwalnym. Dwa dokumenty sk?adaj?ce si? na standard, zostan? opublikowane i udost?pnione polskim archiwistom. Jak zauwa?y? dr Bednarek, praktyczne wprowadzenie ich w polskiej s?u?bie archiwalnej mo?e okaza? si? niezwykle trudne ze wzgl?du na bardzo wysokie wymagania stawiane przez standard w procedurach post?powaniu z dokumentami o ograniczonym dost?pie.
Dr Anna Krzemi?ska z Centrum Informacji Naukowej Biblioteki i Archiwum Instytutu Farmacji PAN w Krakowie omówi?a bardzo szeroko zagadnienia prawa autorskiego w kontek?cie udost?pniania zasobu archiwalnego w archiwach pa?stwowych. Do niezwykle interesuj?cej cz??ci wyst?pienia nale?a?a prezentacja kazusów prawnych gdzie odnotowano przypadek uznania dokumentu SIWZ (Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia) za posiadaj?cy prawa autorskie.
Robert Górski, z NDAP, w swoim wyst?pieniu odniós? si? do zagadnienia pami?ci w kontek?cie projektów o wspólnej nazwie "Archiwum rodzinne".
Dr Ewa Rosowska z NDAP, przedstawi?a ró?ne sposoby postrzegania wspólnego dziedzictwa archiwalnego zaznaczaj?c, ?e w przypadku archiwaliów przemieszczonych w praktyce udawa?a si? wspó?praca jedynie bilateralna. Wspomnia?a tak?e o innych koncepcjach przedstawianych w archiwistyce w ostatnich latach, np. archiwum powszechnego (total archives), archiwum partycypacyjnego oraz proweniencji paralelnej.
Dr  Tadeusz Krawczak, dyrektor Archiwum Akt Nowych, w wyst?pieniu: "Pami?? i to?samo?? - dzia?alno?? pa?stwowej s?u?by archiwalnej na przyk?adzie Archiwum Akt Nowych" ukaza? spektrum dzia?a? podejmowanych przez podleg?e mu archiwum, nie mieszcz?cych si? w obowi?zuj?cych procedurach, dzi?ki czemu uda?o si? zabezpieczy? i przej?? cenn? dokumentacj? historyczn?. Niekonwencjonalne dzia?ania AAN przyczyni?y si? do uratowania sporej ilo?ci dokumentacji o trudnej wr?cz do oszacowania warto?ci historycznej. Zaniechanie dzia?ania, które nie mog?o by? konwencjonalne, skutkowa?oby nieodwracalnymi stratami  materia?ów ?ród?owych istotnych dla niekiedy kluczowych zagadnie? wspó?czesnej historii Polski.
Warszawska konferencja, patrz?c na polskie archiwa poprzez pryzmat Powszechnej Deklaracji Archiwów, wskaza?a na szereg zale?no?ci zachodz?cych pomi?dzy archiwami ich otoczeniem. Podkre?li?a fakt, ?e archiwa nie funkcjonuj? w pró?ni, a wzajemne zale?no?ci s? niezwykle z?o?one.

Program konferencji

Adam Baniecki

AP Wroc?aw/Oddzia? w Lubaniu